फरक पडतो आहे. जाणवत नसला तरीही.
ज्या अभ्यास पद्धती सर्वात कठीण वाटतात, त्यातूनच शिकलेले सर्वात पक्के होते. Rekal सुरुवातीला कठीण का वाटते आणि तेच गरजेचे का आहे, ते पाहा.
01 · विरोधाभास
आत्मविश्वासाचा सापळा
नोट्स पुन्हा वाचताना चांगला अभ्यास झाल्यासारखे वाटते. सगळे ओळखीचे वाटते. तयारी झाली आहे असे वाटते. मग परीक्षा येते आणि काहीच आठवत नाही.
हे दुर्दैव नाही. हा संशोधनात नीट नोंदवलेला संज्ञानात्मक पूर्वग्रह आहे. त्याला म्हणतात ज्ञानाचा आभास. मेंदू ओळखीचे वाटणे आणि समजणे यात गल्लत करतो.
विद्यार्थ्यांचा अंदाज
~50%
पुन्हा वाचणाऱ्यांना इतके आठवेल असे वाटले
प्रत्यक्षात काय झाले
36%
विद्यार्थ्यांचा अंदाज
~50%
आठवून सांगण्याचा सराव करणाऱ्यांना इतके आठवेल असे वाटले
प्रत्यक्षात काय झाले
~80%
Karpicke & Roediger (2008), Science. दोन्ही गटांना साधारण अर्धे आठवेल असा अंदाज होता. आठवून सांगण्याचा सराव सुरू ठेवणाऱ्या विद्यार्थ्यांना फक्त अभ्यास सुरू ठेवणाऱ्यांच्या दुपटीहून अधिक आठवले.
02 · उपयुक्त अडचणी
अवघड वाटणे हाच संकेत आहे
मानसशास्त्रज्ञ Robert Bjork यांनी दाखवून दिले की शिकताना कठीण वाटणाऱ्या परिस्थितींमध्ये प्रत्यक्षात अधिक मजबूत आणि टिकाऊ आठवणी तयार होतात. त्यांनी यांना म्हटले उपयुक्त अडचणी. Rekal यांपैकी दोन, आठवून सांगणे आणि स्वतः उत्तर तयार करणे, यांना आणखी दोन सिद्ध तंत्रांची जोड देते.
आठवून सांगण्याचा सराव
स्मरणातून माहिती बाहेर काढल्याने ती पुन्हा वाचण्यापेक्षा अधिक पक्की होते.
1 आठवड्यानंतर पुन्हा वाचण्यापेक्षा आठवून सांगण्याच्या सरावाचा परिणाम 14 टक्के-बिंदूंनी जास्त
Roediger & Karpicke, 2006
स्वतः समजावून सांगणे
संकल्पना तुमच्या शब्दांत समजावताना विचारांची मांडणी करावी लागते, संबंध जोडावे लागतात आणि न समजलेले भाग भरून काढावे लागतात.
Chi यांच्या अभ्यासात सविस्तर समजावून सांगणाऱ्या प्रत्येकाने योग्य मानसिक प्रतिरूप तयार केले. फक्त पुन्हा वाचणाऱ्या अनेक विद्यार्थ्यांना ते जमले नाही.
Chi et al., 1994
स्वतः उत्तर तयार करणे
उत्तर स्वतः तयार केल्याने, नुसते ते वाचण्यापेक्षा स्मरण साधारण 0.4 प्रमाण विचलनाने सुधारते.
86 अभ्यासांमध्ये d = 0.40
Bertsch et al., 2007
उच्चारण (मोठ्याने बोलणे)
एखादी गोष्ट मोठ्याने बोलल्याने ती मनातल्या मनात वाचण्यापेक्षा जास्त पक्की राहते: तुम्ही ती उच्चारता आणि ऐकताही.
मोठ्याने बोललेले शब्द मनातल्या मनात वाचलेल्या शब्दांपेक्षा 12 ते 20 गुणांनी जास्त वेळा ओळखले गेले
MacLeod et al., 2010
03 · कालक्रम
पहिले सहा आठवडे कसे असतात
पहिले काही आठवडे साधारण कसे वाटू शकतात, ते असे. पहिला आठवडा सर्वात कठीण असतो. पुन्हा वाचण्यापेक्षा आठवणे कठीण वाटते, आणि हीच मेहनत महत्त्वाची आहे.
सुरुवातीची अडचण
दिवस 1–7पुन्हा वाचण्यापेक्षा कठीण वाटते. बोलताना अडखळता, थांबता. समजले असे वाटले होते, ते शब्दांत मांडता येत नाही हे कळते. क्विझचे गुण अपेक्षेपेक्षा कमी असू शकतात. हे सामान्य आहे. निष्क्रिय अभ्यासात न दिसणारे, न समजलेले भाग आता समोर येत आहेत.
पायाभरणी
दिवस 8–21एका सत्रात शिकलेल्या काही गोष्टी पुढच्या सत्रापर्यंत लक्षात राहू लागतात. अशक्य वाटणारे मुद्दे आता लवकर आठवतात. अचूकता अजून फार वाढली नसली, तरी आठवण्याचा वेग वाढतो.
फरक जाणवतो
दिवस 22–42एकत्रित परिणाम दिसू लागतो. आधी शिकलेल्या सामग्रीला कमी वेळ लागतो आणि नवीन संकल्पनांसाठी क्षमता मोकळी होते. बहुतेकदा याच टप्प्यावर हे उपयोगी पडते आहे असे वाटू लागते.
वाढता फायदा
दिवस 42+ज्ञान टिकाऊ वाटते. काही आठवड्यांपूर्वीची सामग्रीही आठवते. संकल्पना समजावताना ओढूनताणून बोलावे लागत नाही, ते सहज जमते. अखेर आत्मविश्वास आणि खरी समज यांची सांगड घातली जाते.
04 · पुरावे
हा केवळ सिद्धांत नाही. मानसशास्त्रात वारंवार सिद्ध झालेल्या निष्कर्षांपैकी हा एक आहे.
55%
सक्रिय शिक्षणाच्या तुलनेत निष्क्रियपणे व्याख्याने ऐकल्यास नापास होण्याचे प्रमाण इतके अधिक
Freeman et al., 2014 · PNAS, 225 अभ्यास
92%
विद्यार्थ्यांनी सांगितले की आठवून सांगण्याच्या सरावामुळे शिकायला मदत झाली
Agarwal et al., 2014 · 1,408 विद्यार्थ्यांचे सर्वेक्षण
72%
विद्यार्थ्यांनी आठवून सांगण्याचा सराव केल्यानंतर परीक्षेची चिंता कमी झाल्याचे सांगितले
Agarwal et al., 2014
14 टक्के-बिंदू
पुन्हा वाचण्याऐवजी चाचणी घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांना एका आठवड्यानंतर इतके अधिक आठवले
Roediger & Karpicke, 2006 · Psychological Science
उच्च
सराव चाचण्यांचे उपयुक्तता मानांकन, आढावा घेतलेल्या 10 अभ्यास तंत्रांपैकी फक्त दोनच
Dunlosky et al., 2013 · Psychological Science in the Public Interest
2×
आठवून सांगण्याचा सराव करणाऱ्या विद्यार्थ्यांना एका आठवड्यानंतर पुन्हा वाचणाऱ्यांच्या साधारण दुप्पट आठवले
Karpicke & Roediger, 2008 · Science
05 · आवाज का
बोलणे म्हणजे उत्तर स्वतः तयार करणे. म्हणूनच ते उपयोगी ठरते.
A, B, C किंवा D वर टॅप करता, तेव्हा तुम्ही ओळखता. उत्तर बोलता, तेव्हा आठवता, तयार करता, समजावता आणि उच्चारता. एकाच कृतीत संशोधनाचा आधार असलेली चार तंत्रे.
ज्ञानाचा आभास उघड होतो
बोलताना समजले असल्याचा आव आणता येत नाही. अडखळणे आणि थांबणे यातून काय खरे येते आणि काय फक्त ओळखीचे वाटते, याचा लगेच अभिप्राय मिळतो.
स्वतः उत्तर तयार करावे लागते
तुम्ही पर्यायांतून निवडत नाही, तर स्मरणातून उत्तर तयार करता. उत्तरे तयार केल्याने, ती वाचण्यापेक्षा स्मरण साधारण 0.4 प्रमाण विचलनाने सुधारते.
उत्तरे वेगळी ठसवते
एखादी गोष्ट मोठ्याने बोलल्याने ती मनातल्या मनात वाचण्यापेक्षा जास्त पक्की राहते: तुम्ही ती उच्चारता आणि ऐकताही.
शिकवण्यातून उसने घेते
मोठ्याने समजावून सांगणे हे काहीसे शिकवण्यासारखे असते. एका अभ्यासात, आपण शिकवत आहोत असे वाटणाऱ्या विद्यार्थ्यांनी जास्त मेहनत घेतली आणि जास्त शिकले, विशेषतः कमी गुण मिळवणाऱ्या विद्यार्थ्यांनी.
मुख्य मुद्दा: नोट्स पुन्हा वाचण्यापेक्षा हे कठीण वाटत असेल, तर Rekal चा उपयोग होत नाही असा त्याचा अर्थ नाही. पुराव्यांवर आधारित चार शिक्षण पद्धती एकाच वेळी काम करत असल्याचा तो अनुभव आहे.