Rekal अंदाजावर बनवलेले नाही. त्याला शतकाहून अधिक काळाच्या शिक्षणविषयक संशोधनाचा आधार आहे.
Rekal मधील प्रत्येक वैशिष्ट्य तुमचा मेंदू कसा शिकतो याच्या संशोधनाधारित तत्त्वाशी थेट जोडलेले आहे. प्रत्येक रचनात्मक निर्णयाला आकार देणाऱ्या या सहा चौकटी पाहा.
01 · विस्मरण वक्र
विसरणे हा मेंदूच्या कामाचाच भाग आहे.
1885 मध्ये जर्मन मानसशास्त्रज्ञ Hermann Ebbinghaus यांनी एक अस्वस्थ करणारी गोष्ट शोधली: त्यांच्या क्लासिक प्रयोगात साधारण दोन-तृतीयांश माहिती एका दिवसात आणि साधारण 75% एका आठवड्यात विसरली गेली. एका महिन्यानंतर फक्त साधारण पाचवा हिस्सा लक्षात राहिला.
पुन्हा वाचल्याने वाटते तितकी मदत होत नाही. त्यातून मुख्यतः ओळख निर्माण होते. विस्मरण वक्राला थांबवण्याचा एक प्रभावी मार्ग म्हणजे आठवून सांगण्याचा सराव. माहिती निष्क्रियपणे पुन्हा वाचण्याऐवजी ती सक्रियपणे स्मरणातून बाहेर काढणे.
Rekal याच तत्त्वावर बनवले आहे. त्यातील मुक्त उत्तराच्या प्रश्नांमध्ये फक्त ओळखून चालत नाही, तर आठवावे लागते. त्यामुळे अभ्यासलेले खऱ्या अर्थाने लक्षात राहते.
02 · सक्रिय शिक्षणाचे स्तर
अभ्यासाच्या सगळ्या पद्धती सारख्या नसतात.
Freeman et al. यांच्या 2014 मधील मेटा-विश्लेषणात पदवी स्तरावरील STEM अभ्यासक्रमांचे 225 अभ्यास तपासले गेले. व्याख्यानांच्या तुलनेत सक्रिय शिक्षणामुळे नापास होण्याचे प्रमाण साधारण एक-तृतीयांशाने कमी झाले आणि परीक्षेतील गुण साधारण अर्ध्या प्रमाण विचलनाने वाढले. समान सूत्र: अभ्यास साहित्यासोबत काहीतरी करणे हे ते निष्क्रियपणे घेण्यापेक्षा चांगले. खालील उदाहरणे निष्क्रियतेकडून सक्रियतेकडे जातात.
वाचन
नोट्स पुन्हा वाचणे
ऐकणे
व्याख्यान ऐकणे
पाहणे
YouTube व्हिडिओ पाहणे
प्रात्यक्षिक
उदाहरणे सोडवून पाहणे
चर्चा
अभ्यासगटात बोलून समजून घेणे
सराव
स्वतः प्रश्न सोडवणे
शिकवणे / समजावणे
← Rekal व्हॉइस क्विझमध्ये उत्तरे देणे
क्रम उदाहरणादाखल. नापास होण्याचे प्रमाण आणि परीक्षेची आकडेवारी: Freeman et al. (2014)
03 · चाचणीचा परिणाम
पुन्हा वाचण्यापेक्षा स्वतःची क्विझ घेणे 50% हून अधिक प्रभावी.
2006 मध्ये मानसशास्त्रज्ञ Roediger आणि Karpicke यांनी एक महत्त्वाचा अभ्यास केला. स्वतःची चाचणी घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांना एका आठवड्यानंतर उताऱ्यातील 61% भाग आठवला. तो फक्त पुन्हा वाचणाऱ्यांना मात्र केवळ 40%.
मुख्य निष्कर्ष: अभ्यासाचा वेळ वाढवण्यापेक्षा आठवून सांगण्याचा सराव स्मरण अधिक मजबूत करतो. आणि विद्यार्थ्यांना त्यांच्या चाचण्यांवर कोणताही अभिप्राय मिळाला नसतानाही हे उपयोगी ठरले. महत्त्वाचा होता तो आठवण्याचा प्रयत्न.
मुख्य निष्कर्ष: स्वतःची चाचणी घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांना एका आठवड्यानंतर 61% सामग्री आठवली, तर फक्त पुन्हा अभ्यास करणाऱ्यांना 40%. म्हणजे स्मरणात 50% हून अधिक वाढ.
Roediger & Karpicke (2006)
फक्त पुन्हा अभ्यास
अभ्यास + 1 चाचणी
अभ्यास + वारंवार चाचण्या
04 · मोठ्याने बोलण्याचा परिणाम
मोठ्याने बोलल्याने सगळे बदलते.
2010 मध्ये MacLeod आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी दाखवून दिले की मनातल्या मनात वाचलेल्या शब्दांपेक्षा मोठ्याने वाचलेले शब्द चांगले लक्षात राहतात. त्यांचे स्पष्टीकरण: शब्द उच्चारल्याने तो वेगळा ठसतो. तुम्ही तो उच्चारता आणि ऐकताही. त्यामुळे नंतर तो ओळखणे सोपे जाते.
मनातल्या मनात वाचन
मनातल्या मनात वाचणे
मोठ्याने बोलणे
तुम्ही उच्चारता आणि ऐकताही
Rekal मधील प्रत्येक उत्तरात या तिन्ही गोष्टी घडतात
आठवा
स्मरणातून काढणे
ऐका
स्वतःचे बोलणे ऐकणे
बोला
उच्चारण
Rekal मध्ये तुम्ही आधी आठवावी लागलेली उत्तरे बोलून सांगता. MacLeod et al. (2010)
05 · स्वतः उत्तर तयार करण्याचा परिणाम
स्वतःचे शब्द लक्षात राहतात. दुसऱ्यांचे नाही.
1978 मध्ये Slamecka आणि Graf यांनी शोधले की नुसती मिळालेली माहिती लक्षात ठेवण्यापेक्षा तुम्ही स्वतः तयार केलेली माहिती खूप चांगली लक्षात राहते. यालाच स्वतः उत्तर तयार करण्याचा परिणाम म्हणतात. स्मरणाच्या संशोधनात वारंवार सिद्ध झालेल्या निष्कर्षांपैकी हा एक आहे.
कल्पना उतरवण्यापेक्षा स्वतःच्या शब्दांत मांडणे जास्त उपयोगी ठरण्याचे हे एक कारण आहे. म्हणूनच Rekal त्याच्या मुक्त उत्तराच्या प्रश्नांमध्ये फक्त ओळखण्याऐवजी तुम्हाला समजावून सांगायला सांगतो.
निष्क्रिय
“समसूत्री विभाजन हा पेशीविभाजनाचा एक प्रकार आहे. त्यातून तयार होणाऱ्या दोन कन्यापेशींमध्ये मूळ केंद्रकाइतकीच आणि त्याच प्रकारची गुणसूत्रे असतात.”
आधीच लिहिलेली व्याख्या वाचणे. शिकल्यासारखे वाटते, पण स्मरणातला ठसा उथळ असतो.
सक्रिय (स्वतः तयार करणे)
“म्हणजे समसूत्री विभाजनात एका पेशीच्या दोन पेशी होतात. दोन्ही नवीन पेशींना सारखाच DNA मिळतो. जणू मूळ पेशीची फोटोकॉपी...”
स्वतःचे स्पष्टीकरण तयार करणे. ते परिपूर्ण नसले, तरी ते घडवण्याच्या कृतीमुळेच लक्षात राहते.
Rekal ची अर्थानुसार तपासणी तुमचे स्पष्टीकरण तपासते, पाठ केलेले पाठ्यपुस्तकातले उत्तर नाही. हेच स्वतः उत्तर तयार करण्याचे तत्त्व प्रत्यक्षात आणणे.
Slamecka & Graf (1978)
निर्मिती
मूल्यांकन
विश्लेषण
उपयोजन
आकलन
स्मरण
Rekal चे मुक्त उत्तराचे प्रश्न ‘स्मरण’ च्या वरच्या स्तरांवर लक्ष केंद्रित करतात
06 · Bloom यांचे वर्गीकरण
अनेक अभ्यास साधने खालचा स्तर तपासतात. Rekal चे लक्ष्य त्याहून वर आहे.
Bloom यांचे वर्गीकरण (1956, Anderson & Krathwohl यांनी 2001 मध्ये सुधारित केलेले) संज्ञानात्मक कौशल्यांचे वर्गीकरण करते. तळाशी साधे स्मरण आणि शिखरावर गुंतागुंतीची निर्मिती असते.
अनेक अभ्यास साधने ‘स्मरण’ इथेच थांबतात. फ्लॅशकार्ड्स आणि बहुपर्यायी प्रश्न अनेकदा तुम्हाला बरोबर उत्तर ओळखता येते का एवढेच तपासतात. पण ओळखणे म्हणजे माहीत असणे नाही.
Rekal जेव्हा तुम्हाला एखादी गोष्ट तुमच्या शब्दांत समजावून सांगायला सांगते, तेव्हा तुम्ही ‘आकलन’ किंवा त्यावरील स्तरावर काम करता. तुलना करता, चिकित्सक विचार करता किंवा कल्पना एकत्र जोडता, तेव्हा ‘विश्लेषण’ आणि ‘मूल्यांकन’ या स्तरांवर जाता. खरी समज तिथेच असते.
Bloom (1956); Anderson & Krathwohl (2001)
07 · वैशिष्ट्य × विज्ञान
प्रत्येक वैशिष्ट्य एका संशोधनातील संकल्पनेवर आधारलेले आहे.
Rekal काय करते आणि ते प्रभावी का ठरते यांचा संपूर्ण संबंध संदर्भांसह इथे दिला आहे.
| Rekal चे वैशिष्ट्य | विज्ञान | हे प्रभावी का आहे |
|---|---|---|
| व्हॉइस उत्तरांना प्राधान्य | मोठ्याने बोलण्याचा परिणाम (MacLeod 2010) | मोठ्याने बोलल्याने ते वेगळे ठसते: तुम्ही ते उच्चारता आणि ऐकता |
| AI ने तयार केलेल्या क्विझ | चाचणीचा परिणाम (Roediger & Karpicke 2006) | आठवून सांगण्याचा सराव > पुन्हा अभ्यास |
| मुक्त उत्तराचे प्रश्न | स्वतः उत्तर तयार करण्याचा परिणाम (Slamecka & Graf 1978) | मिळालेल्या उत्तरांपेक्षा स्वतः तयार केलेली उत्तरे अधिक चांगली लक्षात राहतात |
| अर्थानुसार AI तपासणी | Bloom यांचे वर्गीकरण (Anderson & Krathwohl 2001) | स्पष्टीकरणे तपासते, जी वर्गीकरणात ‘स्मरण’ च्या वर येतात |
| झटपट उजळणीची सत्रे | अंतराने पुनरावृत्तीचा परिणाम (Ebbinghaus 1885) | अंतराने केलेला सराव विस्मरण वक्राला थांबवतो |
| स्ट्रीक नाहीत / अपराधीपणा नाही | कमी दडपणाचा सराव (Agarwal et al. 2014) | 72% विद्यार्थ्यांनी सांगितले की कमी दडपणाच्या क्विझमुळे परीक्षेची धास्ती कमी झाली |